«Μη διαλέξεις έναν δρόμο χωρίς εμπόδια», λένε, «γιατί πιθανότατα δεν οδηγεί πουθενά». Η φράση αυτή, πέρα από φιλοσοφική παρατήρηση ζωής, βρίσκει απόλυτη εφαρμογή και στον τρόπο που κινούμαστε, γυμναζόμαστε και φροντίζουμε την ψυχική και σωματική μας υγεία. Στον κόσμο του τρεξίματος, η απουσία εμποδίων συχνά σημαίνει επανάληψη, μηχανικότητα και στασιμότητα. Αντίθετα, το trail running –το τρέξιμο σε φυσικό, ανώμαλο περιβάλλον– εισάγει τη μεταβλητότητα, την πρόκληση και την ουσιαστική επαφή με το σώμα και το περιβάλλον.
Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε συνηθίσει να τρέχουμε σε διαδρόμους γυμναστηρίου, σε στάδια, σε επίπεδους πεζόδρομους ή στους ασφαλτοστρωμένους δρόμους της γειτονιάς. Πρόκειται για ασφαλείς, προβλέψιμες επιλογές, που διευκολύνουν τον έλεγχο του ρυθμού και της απόδοσης. Ωστόσο, οι διαδρομές που πραγματικά «δουλεύουν» σε βάθος, τόσο σωματικά όσο και ψυχικά, βρίσκονται συχνά αλλού: σε δάση, λόφους, μονοπάτια, ανηφόρες και κατηφόρες, σε χωμάτινο ή πετρώδες έδαφος, μακριά από τον αστικό θόρυβο και τη μονοτονία.
Το trail running δεν είναι απλώς ένας διαφορετικός τύπος προπόνησης. Είναι μια εμπειρία κίνησης που συνδυάζει φυσική άσκηση, νοητική εγρήγορση και ψυχολογική αποφόρτιση. Σημαίνει να αφήνεις, έστω και για 30 λεπτά, το άγχος της καθημερινότητας και να βυθίζεσαι σε ένα φυσικό τοπίο που σε καλεί να είσαι παρών.
Το μονοπάτι δεν επιτρέπει αφηρημένο τρέξιμο. Οι εναλλαγές του εδάφους, οι ρίζες των δέντρων, οι πέτρες, οι απότομες κλίσεις και οι στενές στροφές απαιτούν πλήρη συγκέντρωση. Η προσοχή στρέφεται αναπόφευκτα στο σώμα, στην αναπνοή, στο πάτημα. Αυτή η συνεχής επαναφορά στο «εδώ και τώρα» είναι ο πυρήνας της ενσυνειδητότητας (mindfulness), μιας κατάστασης που έχει συνδεθεί επιστημονικά με μείωση του στρες, καλύτερη ρύθμιση των συναισθημάτων και βελτίωση της ψυχικής ανθεκτικότητας.
Σταδιακά, μέσα από τον ρυθμό της κίνησης, η ένταση υποχωρεί. Η αναπνοή γίνεται πιο σταθερή, η καρδιά βρίσκει τον βηματισμό της και ο νους «αδειάζει» από περιττές σκέψεις. Το σώμα και το νευρικό σύστημα περνούν σε μια κατάσταση λειτουργικής ισορροπίας, όπου η κόπωση συνυπάρχει με την αίσθηση ευεξίας.
Κάθε διαδρομή και κάθε προπόνηση είναι διαφορετική
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του trail running είναι η ποικιλία. Δεν υπάρχουν δύο ίδιες διαδρομές, ακόμη και αν ακολουθήσετε το ίδιο μονοπάτι. Οι καιρικές συνθήκες, το φως, το έδαφος και η φυσική σας κατάσταση αλλάζουν συνεχώς, δημιουργώντας μια εμπειρία που δεν γίνεται ποτέ μηχανική.
Αυτή η ποικιλία έχει και σημαντικά φυσιολογικά οφέλη. Ο ανθρώπινος μεταβολισμός προσαρμόζεται στις επαναλαμβανόμενες απαιτήσεις. Όταν τρέχουμε πάντα στην ίδια διαδρομή, με τον ίδιο ρυθμό και στην ίδια επιφάνεια, το σώμα μαθαίνει να καταναλώνει λιγότερη ενέργεια για το ίδιο έργο. Η εναλλαγή ερεθισμάτων, όπως συμβαίνει στο ανώμαλο έδαφος, διατηρεί τον μεταβολισμό σε εγρήγορση και καθιστά την προπόνηση πιο αποτελεσματική.
Σε αντίθεση με το τσιμέντο ή την άσφαλτο, το χωμάτινο έδαφος απορροφά καλύτερα τους κραδασμούς, μειώνοντας τη μηχανική καταπόνηση των αρθρώσεων. Επιπλέον, επειδή κάθε πάτημα είναι διαφορετικό, ενεργοποιούνται περισσότεροι σταθεροποιητικοί μύες, βελτιώνοντας την ιδιοδεκτικότητα και τον νευρομυϊκό έλεγχο.
Οι ανηφόρες και οι κατηφόρες εισάγουν πρόσθετες προπονητικές παραμέτρους: αυξάνουν τη μυϊκή ισχύ, βελτιώνουν την αναερόβια ικανότητα και ενισχύουν το λεγόμενο buffering capacity, την ικανότητα των μυών να εξουδετερώνουν την οξέωση που προκαλείται σε υψηλές εντάσεις, καθυστερώντας την κόπωση. Η ανάβαση, ειδικά, έχει συσχετιστεί με βελτίωση της VO₂ max, της μέγιστης δηλαδή ικανότητας του οργανισμού να προσλαμβάνει και να αξιοποιεί οξυγόνο, βασικό δείκτη καρδιοαναπνευστικής αντοχής.
Η ομορφιά της φύσης έχει ευγεργετικές ιδιότητες
Ερευνητικά δεδομένα από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ έχουν δείξει ότι η επαφή με τη φυσική ομορφιά –όπως η θέα μιας κορυφής, ενός ηλιοβασιλέματος ή ενός ανοιχτού τοπίου– ενισχύει το αίσθημα αναζωογόνησης και συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα υποκειμενικής ευτυχίας. Δεν είναι τυχαίο ότι στο τέλος ενός μονοπατιού, η θέα συχνά λειτουργεί ως ψυχολογική ανταμοιβή: μια αίσθηση επίτευξης, πληρότητας και σύνδεσης με κάτι μεγαλύτερο από εμάς.
Ακόμη και οι ήχοι της φύσης παίζουν ρόλο. Σύμφωνα με ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Environmental Sciences», φυσικοί ήχοι όπως το θρόισμα των φύλλων, το κελάηδισμα των πουλιών ή το τρεχούμενο νερό συνδέονται με βελτίωση της διάθεσης και αύξηση του αισθήματος ικανοποίησης. Για αυτό δεν χρειάζεστε ακουστικά.
Προετοιμασία και ασφάλεια, τα βασικά στοιχεία για μια επιτυχημένη περιπέτεια
Όπως κάθε μορφή άσκησης, το trail running απαιτεί προσαρμογή και προετοιμασία:
Σχεδιάστε τη διαδρομή σας
Ο αυθορμητισμός έχει τη γοητεία του, αλλά ο βασικός προγραμματισμός μειώνει το άγχος και αυξάνει την ασφάλεια, ειδικά σε άγνωστα μονοπάτια.
Ξεκινήστε σταδιακά
Προτιμήστε εύκολες, στρωτές διαδρομές πριν περάσετε σε πιο τεχνικά εδάφη. Η τεχνική στην ανηφόρα και την κατηφόρα διαφέρει από την ευθεία: στην ανάβαση, ο κορμός παραμένει όρθιος και ο διασκελισμός μικραίνει. Στην κατάβαση, αυξάνεται ο ρυθμός των βημάτων και μειώνεται το μήκος τους, για καλύτερο έλεγχο.
Κρατήστε το βλέμμα μπροστά
Η οπτική «σάρωση» 3–6 μέτρα μπροστά (και πιο μακριά σε υψηλότερες ταχύτητες) μειώνει τον κίνδυνο πτώσεων και επιτρέπει καλύτερη προσαρμογή στο έδαφος.
Σεβαστείτε τον ρυθμό του σώματός σας
Το trail running είναι πιο απαιτητικό και συχνά πιο αργό από το τρέξιμο δρόμου. Δώστε χρόνο στο σώμα να προσαρμοστεί. Για διαδρομές άνω της μίας ώρας, το νερό και ένα ελαφρύ σνακ είναι απαραίτητα.
Εξοπλιστείτε σωστά
Μην πάτε ξυπόλυτοι στα αγκάθια… Τα ειδικά παπούτσια trail προσφέρουν πρόσφυση και σταθερότητα. Τα άνετα ρούχα και, για πιο απαιτητικές διαδρομές, τα μπατόν μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Μην τρέχετε μόνοι, ειδικά στην αρχή
Η παρέα αυξάνει την ασφάλεια, τη συνέπεια και –ίσως το σημαντικότερο– την απόλαυση.
