Peakspan: Η νέα μονάδα μέτρησης για μια ζωή γεμάτη ενέργεια

Μέχρι πρόσφατα, όταν μιλούσαμε για μακροζωία, η συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από δύο βασικές λέξεις: lifespan (πόσα χρόνια ζούμε) και healthspan (πόσα από αυτά τα χρόνια ζούμε χωρίς χρόνια νόσο). Τώρα, όμως, μια νέα έννοια έρχεται να προσθέσει μια πολύ πιο ουσιαστική διάσταση στη συζήτηση: το peakspan.

Ο στόχος δεν είναι μόνο η μεγάλη διάρκεια ζωής και η πρόληψη της ασθένειας, είναι κυρίως η διατήρηση της λειτουργικότητας.

Τι είναι το peakspan;

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Aging and Disease, το peakspan ορίζεται ως το ηλικιακό διάστημα κατά το οποίο ένα άτομο διατηρεί τουλάχιστον το 90% της μέγιστης λειτουργικής του απόδοσης σε έναν συγκεκριμένο σωματικό ή γνωστικό τομέα. Με απλά λόγια, είναι τα χρόνια στα οποία ο οργανισμός μας παραμένει κοντά στην κορυφαία του λειτουργία.

Η γήρανση είναι μια σταδιακή διαδικασία

Η πιο ενδιαφέρουσα ιδέα πίσω από το peakspan είναι ότι δεν γερνάμε ως σύνολο, αλλά σύστημα-σύστημα.

Ο εγκέφαλος, οι πνεύμονες, οι μύες, το ανοσοποιητικό, η καρδιοαναπνευστική ικανότητα, όλα ακολουθούν τη δική τους καμπύλη. Άλλα κορυφώνονται νωρίτερα, άλλα διατηρούνται περισσότερο, άλλα αρχίζουν να υποχωρούν χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε άμεσα.

Αρθρίτιδα: Ζεστές μέρες, λιγότερος πόνος στα γόνατα;

ΔΙΑΒΑΣΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ζεστές μέρες, λιγότερος πόνος στα γόνατα; Η σχέση μεταξύ θερμοκρασίας & αρθρίτιδας

Αυτό ανατρέπει μια πολύ διαδεδομένη αντίληψη: ότι η φθορά ξεκινά «ξαφνικά» σε κάποια μεγαλύτερη ηλικία. Στην πραγματικότητα, η λειτουργική πτώση μπορεί να αρχίζει αρκετά νωρίτερα από όσο νομίζουμε, απλώς δεν φαίνεται στις κλασικές εξετάσεις.

Πότε «κορυφώνεται» η απόδοση;

Αρκετές λειτουργίες του σώματος φαίνεται να φτάνουν στο μέγιστο σχετικά νωρίς:

Η γνωστική ταχύτητα επεξεργασίας, η working memory και ορισμένες μορφές συλλογισμού κορυφώνονται συνήθως στα μέσα της δεκαετίας των 20.
Η αερόβια ικανότητα (VO2 max) φτάνει συνήθως στο peak περίπου μεταξύ 25 και 30 ετών.
Η πνευμονική λειτουργία κορυφώνεται συχνά στις αρχές των 20s.
Η μυϊκή μάζα και η δύναμη τείνουν να κορυφώνονται στα τέλη των 20s ή στις αρχές των 30s.
Ορισμένες πτυχές της ανοσολογικής λειτουργίας εμφανίζουν μέγιστη απόδοση ακόμη νωρίτερα, στην εφηβεία ή στη νεαρή ενήλικη ζωή, ανάλογα με τον δείκτη που εξετάζεται.

Το «λειτουργικό κενό» της μέσης ηλικίας

Αυτό εξηγεί και κάτι που πολλοί άνθρωποι στη μέση ηλικία περιγράφουν πολύ χαρακτηριστικά:

«Οι εξετάσεις μου είναι καλές, αλλά δεν νιώθω όπως παλιά.»

Δεν είσαι απαραίτητα άρρωστος. Απλώς μπορεί να έχει ανοίξει αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως functional gap, το κενό ανάμεσα στη σημερινή σου λειτουργική κατάσταση και στην παλιά.

Πώς μπορούμε να επεκτείνουμε το peakspan;

Τα καλά νέα είναι ότι το peakspan δεν είναι απόλυτα προκαθορισμένο. Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τη βιολογική γήρανση, αλλά μπορούμε να επιβραδύνουμε τη λειτουργική πτώση.

Οι βασικοί άξονες που αναδεικνύει η σύγχρονη έρευνα είναι οι εξής:

1. Προπόνηση με αντιστάσεις

Η ενδυνάμωση είναι ίσως το πιο σημαντικό «φάρμακο» για τη λειτουργική ηλικία. Βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης, της σταθερότητας, της οστικής υγείας και του μεταβολισμού.

Με απλά λόγια: αν θέλεις να μπορείς να σηκώνεσαι εύκολα, να κουβαλάς, να κινείσαι, να αντέχεις και να έχεις ανεξαρτησία όσο μεγαλώνεις, πρέπει να αρχίσεις να γυμνάζεσαι από τώρα.

2. Αερόβια άσκηση

Περπάτημα, ποδήλατο, κολύμπι, jogging ή οτιδήποτε ανεβάζει παλμούς με συνέπεια βοηθά στην καρδιοαναπνευστική ικανότητα, στη λειτουργία του εγκεφάλου και στην αντοχή.

Ακόμη και μικρές βελτιώσεις στην αερόβια φυσική κατάσταση μεταφράζονται συχνά σε σημαντικό κέρδος λειτουργικών ετών.

3. Νοητική πρόκληση

Ο εγκέφαλος αγαπά τη ρουτίνα, αλλά εξελίσσεται με το καινούργιο.

Γλώσσες, μουσική, ανάγνωση, στρατηγικά παιχνίδια, επίλυση προβλημάτων και δραστηριότητες που σε βγάζουν από το αυτόματο mode φαίνεται να υποστηρίζουν περισσότερο τη λεγόμενη ρευστή νοημοσύνη (fluid cognition), δηλαδή τη γρήγορη και ευέλικτη σκέψη.