Μπορεί να νομίζουμε ότι μόλις τελειώσει μια αγχωτική κατάσταση -ένα δύσκολο meeting, μια έντονη συζήτηση ή μια προθεσμία- και αρχίσουμε να ηρεμούμε, το σώμα και ο εγκέφαλός μας έχουν ήδη επανέλθει. Στην πραγματικότητα, όμως, τα πράγματα με το στρες είναι πιο σύνθετα.
Σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, η ουσιαστική αποκατάσταση από το στρες δεν συμβαίνει αμέσως, αλλά περίπου μία ώρα αργότερα, σε μια περίοδο που οι επιστήμονες ονομάζουν «παράθυρο ανθεκτικότητας». Και το τι κάνoυμε μέσα σε αυτή την ώρα φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο για την ψυχική μας ισορροπία.
Στρες και εγκέφαλος
Όταν αντιμετωπίζουμε μια αγχωτική κατάσταση, ενεργοποιείται ένα σύστημα του εγκεφάλου που λέγεται «δίκτυο σημασίας». Πρόκειται για έναν εσωτερικό μηχανισμό συναγερμού που μας βοηθά να εντοπίσουμε απειλές, να συγκεντρωθούμε και να αντιδράσουμε γρήγορα. Γι’ αυτό όταν αγχωνόμαστε, νιώθουμε ότι είμαστε σε ένταση, σε εγρήγορση και δυσκολευόμαστε να σκεφτούμε οτιδήποτε άλλο. Ο εγκέφαλός μας δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση, αφήνοντας στην άκρη πιο σύνθετες λειτουργίες.
Το «παράθυρο ανθεκτικότητας»
Οι ερευνητές μελέτησαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από στρεσογόνες καταστάσεις. Διαπίστωσαν ότι περίπου 60 λεπτά μετά το τέλος του στρες, συμβαίνει μια σημαντική αλλαγή. Το «δίκτυο σημασίας» αρχίζει να ηρεμεί. Τότε είναι που ενεργοποιείται ένα άλλο σύστημα, το «default mode network» (δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας).
Αυτό το δεύτερο σύστημα σχετίζεται με την ενδοσκόπηση, την επεξεργασία συναισθημάτων και την αποθήκευση εμπειριών στη μνήμη. Με απλά λόγια, είναι η φάση όπου ο εγκέφαλος «χωνεύει» αυτό που έγινε και αποκαθίσταται.
Γιατί έχει σημασία αυτό
Η εν λόγω μελέτη έδειξε επίσης ότι άτομα με συμπτώματα κατάθλιψης δεν παρουσίαζαν την ίδια ομαλή μετάβαση σε αυτή τη φάση αποκατάστασης. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να «συνέλθουν» μετά από στρεσογόνες εμπειρίες. Το σημαντικό εύρημα είναι ότι αυτή η περίοδος δεν είναι τυχαία, είναι μια ευκαιρία. Αν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα.
Πώς να ανακάμψετε από το στρες
Για να υποστηρίξετε αυτή τη φυσική διαδικασία αποκατάστασης:
- Δώστε χρόνο στον εαυτό σας: Μην πηδάτε κατευθείαν στην επόμενη απαιτητική δραστηριότητα.
- Επιλέξτε ήπιες δραστηριότητες: Ένας περίπατος, λίγη ησυχία ή ένα ρόφημα βοηθούν περισσότερο από έντονη δραστηριότητα.
- Αποφύγετε υπερδιέγερση: Ειδήσεις, social media ή έντονο περιεχόμενο μπορεί να κρατήσουν τον εγκέφαλο σε «συναγερμό».
- Δοκιμάστε χαλάρωση ή αναπνοές: Ακόμη και λίγα λεπτά ενσυνειδητότητας βοηθούν τη μετάβαση.
Η ανθεκτικότητα στο στρες δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο γρήγορα ηρεμούμε τη στιγμή της έντασης. Το πιο κρίσιμο κομμάτι συμβαίνει μετά, στην ώρα που ακολουθεί. Αντί να γεμίζουμε αυτόν τον χρόνο με νέες υποχρεώσεις, καλό θα ήταν να δώσουμε στον εγκέφαλό μας τον χώρο που χρειάζεται. Έτσι, δεν ξεπερνάμε απλώς το στρες, αλλά χτίζουμε πραγματική ανθεκτικότητα για το μέλλον.
